Er bestaat geen instantie die bepaalt wat een certificaat waard is. Het woord is niet beschermd, er is geen register waarin alle certificaten staan en er is geen keurmerk dat verplicht is. Dat maakt de vraag lastig te beantwoorden, maar niet onmogelijk. De waarde van een certificaat komt uit vier hoeken.
Eén: wat is er beoordeeld
Dit is de belangrijkste vraag en tegelijk de vraag die het minst vaak wordt gesteld. Een certificaat verklaart een resultaat. Als dat resultaat "aanwezig geweest" is, dan heb je een deelnamebewijs met een verkeerd opschrift. Zie ook het verschil tussen de drie documenten.
Zinnige vragen: is er getoetst, wat is er getoetst en hoe streng. Een meerkeuzetoets die iedereen haalt zegt iets anders dan een praktijkbeoordeling door twee beoordelaars. Een goede aanbieder schrijft op waar de deelnemer op is beoordeeld en zet dat ook op het document. In de toets waarop een certificaat rust staat wat een beoordeling minimaal moet regelen.
Twee: wie geeft het af
De handtekening onder een certificaat is de eigenlijke verklaring. Een werkgever die het papier bekijkt, kijkt naar de naam eronder. Is dat een bekende opleider in het vakgebied, een brancheorganisatie, een fabrikant of een eenmanszaak die vorige maand is opgericht.
Dat is geen kwaliteitsoordeel over kleine aanbieders. Het betekent alleen dat een onbekende naam meer moet uitleggen. Vermeld wie je bent, waar je gevestigd bent en hoe je te bereiken bent. Een certificaat zonder contactgegevens is niet te controleren en daarmee weinig waard.
Drie: is het te controleren
Een papier dat niemand kan verifiëren, is een papier dat iedereen kan namaken. Wie een certificaat vervalst of een vervalst certificaat gebruikt, komt terecht bij valsheid in geschrifte in het Wetboek van Strafrecht, maar daar heeft de opleider in de praktijk weinig aan als er geen manier is om echtheid vast te stellen.
Controleerbaarheid hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een uniek nummer per uitgereikt stuk, een eigen administratie waarin je dat nummer terugvindt en een adres waar iemand met dat nummer terecht kan. Meer daarover in een certificaat controleerbaar maken.
Vier: accepteert iemand anders het
Uiteindelijk bepaalt de ontvangende partij de waarde. Dat kan een werkgever zijn, een opdrachtgever, een verzekeraar of een beroepsregister. Voor sommige beroepen ligt dat vast: dan telt alleen een certificaat dat de vereniging vooraf heeft geaccrediteerd, met een puntenaantal dat de vereniging zelf bepaalt. Zie hoe PE-punten en accreditatie werken.
Voor de meeste trainingen ligt niets vast. Dan is de waarde wat een werkgever ervan vindt. Dat klinkt vaag, maar het is te sturen: hoe concreter je opschrijft wat iemand heeft aangetoond, hoe makkelijker een buitenstaander er iets mee kan.
Wat de waarde niet bepaalt
Een paar dingen die vaak worden verward met waarde:
- De opmaak. Een sierlijst, een reliëfstempel of een gouden randje voegt niets toe. Het maakt het document eerder verdacht dan geloofwaardig.
- Het woord zelf. "Officieel certificaat" is geen aanduiding die ergens op slaat. Officieel door wie.
- Btw-vrijstelling. Registratie in het Centraal Register Kort Beroepsonderwijs betekent dat de Belastingdienst je beroepsonderwijs vrijstelt van btw. Het is een fiscale registratie, geen onderwijserkenning en geen uitspraak over je certificaten. Zie de toelichting van de Belastingdienst op beroepsopleidingen.
- Een brancheorganisatie als lid. Een keurmerk van een brancheorganisatie zegt iets over de bedrijfsvoering en de informatievoorziening van de aanbieder. Het is geen wettelijke erkenning van de opleiding.
Hoe je de waarde verhoogt
Zonder erkenning aan te vragen kun je een certificaat een stuk serieuzer maken:
- Schrijf de leeruitkomsten op. Wat kan of weet iemand na afloop, in werkwoorden en niet in onderwerpen.
- Toets die leeruitkomsten en leg vast hoe. Ook als het een korte training is.
- Vermeld de studiebelasting in uren. Een werkgever kan daar iets mee.
- Geef elk stuk een uniek nummer en houd een administratie bij.
- Zet erbij dat het certificaat door jou wordt afgegeven en geen wettelijk erkend diploma is. Dat lijkt tegen je eigen belang in te gaan, maar het maakt de rest van je tekst geloofwaardig.
Laat het niet over aan het woord
Een certificaat is een verklaring van een partij over een prestatie van een persoon. Alles wat die verklaring preciezer maakt, verhoogt de waarde. Alles wat de verklaring opblaast, verlaagt hem, want de eerste die doorvraagt prikt er doorheen. Voor werkgevers zit de waarde vooral in wat ze ermee kunnen aantonen en wat een auditor wil zien is meestal meer dan het certificaat alleen.
Twijfel je welk document bij jouw situatie hoort, loop dan de keuzehulp langs.