Het begint meestal met een mail van een werkgever of een recruiter. Of je even kunt bevestigen dat dit certificaat klopt. Je kijkt in je register en het nummer bestaat niet. Of de naam staat er wel, maar bij een andere opleiding of een ander jaar.
Stel eerst vast wat er aan de hand is
Niet elke afwijking is fraude. Er zijn grofweg vier mogelijkheden:
- Een tikfout van de vrager. Een verwisseld cijfer in het nummer of een naam die anders is gespeld.
- Een certificaat van voor je register. Stukken die je uitreikte voordat je nummers en een administratie bijhield.
- Een echt certificaat dat is aangepast. Een andere datum, een andere opleiding, een uitslag die er niet stond.
- Een volledige namaak. Je logo, je ontwerp en een naam die je nooit hebt gezien.
Vraag de vrager om een kopie van het document en vergelijk het met je register: het nummer, de naam met geboortedatum, de opleiding, de datum en het ontwerp dat je in die periode gebruikte. Pas als dat allemaal niet klopt, ga je uit van vervalsing.
Wat je de vrager vertelt
Je kunt bevestigen of een certificaat met deze gegevens door jou is uitgereikt. Meer hoef je niet te zeggen. Klopt het niet, antwoord dan feitelijk: "Een certificaat met deze gegevens is niet door ons uitgereikt."
Is de persoon op het document wel een oud-deelnemer, maar met een ander resultaat, zeg dan niet wat dat resultaat was. Dat is een persoonsgegeven van de deelnemer en daar heeft de vrager geen recht op. Je zegt alleen dat dit document niet overeenkomt met je register. Speculeer niet over de persoon en noem geen vermoedens van fraude in je antwoord. Dat oordeel is niet aan jou.
Bewaar de vraag, de kopie en je antwoord in een apart dossier. Als het later tot een aangifte of een rechtszaak komt, heb je die stukken nodig.
Wat de wet zegt
Valsheid in geschrift staat in artikel 225 van het Wetboek van Strafrecht. Het eerste lid stelt strafbaar wie een geschrift dat bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen valselijk opmaakt of vervalst, met het oogmerk om het als echt te gebruiken of door anderen te laten gebruiken. Het tweede lid stelt ook strafbaar wie zo'n vals of vervalst geschrift opzettelijk gebruikt alsof het echt is. De maximale straf is een gevangenisstraf van zes jaar of een geldboete van de vijfde categorie.
Of een certificaat zo'n geschrift is, beslist uiteindelijk de rechter. Het artikel gaat over documenten die bedoeld zijn om iets te bewijzen en een certificaat wordt juist gebruikt om aan te tonen dat iemand een opleiding heeft afgerond. Dat is ook de reden dat de vrager het je voorlegt.
Aangifte
Aangifte doe je bij de politie. Het initiatief ligt niet alleen bij jou. De werkgever die met het document is misleid, kan ook aangifte doen. Spreek met de vrager af wie wat doet, zodat je elkaar niet in de weg zit.
Wat helpt bij een aangifte: de kopie van het valse document, een uittreksel uit je register waaruit blijkt dat het nummer niet of anders bestaat, een voorbeeld van een echt certificaat uit dezelfde periode en de correspondentie met de vrager. Hoe beter je administratie, hoe sterker die aangifte. Lees daarvoor ook ondertekenen en nummeren.
Waarom het bij jou ligt en niet bij een register
Voor diploma's van erkend onderwijs bestaat een centrale controle. Volgens DUO staan in Mijn diploma's gegevens van diploma's, certificaten en getuigschriften van door het ministerie van OCW erkend onderwijs. Een werkgever kan de kandidaat bij twijfel om een digitaal uittreksel vragen, dat DUO een officieel document noemt. Certificaten van een private trainer of opleider staan daar niet in. Een registratie bij een brancheorganisatie of een inschaling verandert daar niets aan, zie erkend, geaccrediteerd of gecertificeerd.
Voor jouw certificaten ben je dus zelf de enige bron. Als jij niet kunt zeggen of een stuk echt is, kan niemand het.
De volgende keer moeilijker maken
Je voorkomt vervalsing niet helemaal, maar je kunt hem snel aantoonbaar maken:
- Geef elk certificaat een eigen nummer en houd een register bij met naam, geboortedatum, opleiding en datum.
- Zet op het certificaat waar en hoe iemand het kan controleren. Een controlepagina per certificaat werkt het snelst. Certificaat Uitreiken maakt die voor elk uitgereikt stuk automatisch aan.
- Bewaar van elk ontwerp dat je hebt gebruikt een voorbeeld met de periode erbij. Dan herken je een oud of verzonnen ontwerp meteen.
- Publiceer nooit een voorbeeldcertificaat met een echt nummer of een echte naam. Zet er duidelijk "voorbeeld" op.
Meer over controleerbaarheid lees je in een certificaat controleerbaar maken. Een certificaat dat iedereen binnen een minuut kan controleren, is voor een vervalser weinig waard.